fa مطالعات مهاجرت تحصیلی دانشجویان پرستاری و پزشکی در پایگاه اسکوپوس: تحلیل بیبلیومتریک تخصصي Special مروری Review <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:107%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">مقدمه:</span></span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> مهاجرت تحصیلی دانشجویان پزشکی و پرستاری به یکی از چالش‌های جدی نظام‌های سلامت در کشورهای در حال توسعه تبدیل شده است. با وجود رشد قابل‌توجه پژوهش‌ها در این حوزه، تاکنون تحلیل کتاب‌سنجی جامعی که ساختار علمی، روندها و شبکه‌های مفهومی این حوزه را بررسی کرده باشد، گزارش نشده است. </span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">این مطالعه</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> با هدف ترسیم نقشه علمی و تحلیل روند پژوهش‌های مرتبط با مهاجرت تحصیلی دانشجویان پزشکی و پرستاری در پایگاه اسکوپوس انجام شد.</span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:107%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">روش‌</span></span></span></b><b> </b><b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">&nbsp;کار:</span></span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> این پژوهش یک مطالعه علم‌سنجی توصیفی-تحلیلی از نوع مقطعی است. جامعه پژوهش شامل </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">۱۲۹۱</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> مقاله نمایه‌شده در پایگاه اسکوپوس در بازه زمانی </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">۱۹۹۱</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> تا </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">۲۰۲۵</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> بود. جستجو با ترکیب کلیدواژه‌های مرتبط با مهاجرت تحصیلی، دانشجویان پزشکی و پرستاری انجام شد. مقالات توسط دو پژوهشگر مستقل غربالگری شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای </span></span></span>Bibliometrix<span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> و </span></span></span>VOSviewer<span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> انجام شد.</span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:107%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">یافته‌ها: </span></span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">روند انتشارات از سال </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">۲۰۰۴</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> با شیب ملایم آغاز و از سال </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">۲۰۱۵</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> به بعد رشد قابل‌توجهی داشته است. آمریکا (</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">۳۵۸</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> مقاله)، کانادا (</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">۱۱۲) </span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">و سوئد (</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">۴۳) </span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">بیشترین تولیدات علمی را داشتند. برترین نویسندگان </span></span></span>Jan Sundquist<span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> و </span></span></span>Kristina Sundquist<span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> (هر کدام </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">۱۶</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> مقاله) بودند. سه خوشه موضوعی اصلی شامل انگیزه‌های اقتصادی، سیاست‌های جذب و چالش‌های روانی-اجتماعی شناسایی شد. مجله </span></span></span>International Journal of Environmental Research and Public Health<span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> با </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">۳۰</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> مقاله بیشترین تولیدات را داشت. </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">۱64</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> مقاله</span></span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">هیچ استنادی دریافت نکرده بودند.</span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:107%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">نتیجه‌گیری: </span></span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">حوزه مهاجرت تحصیلی دانشجویان پزشکی و پرستاری در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته، اما همچنان با خلأهای پژوهشی مهمی مانند کمبود مطالعات طولی، سلطه کشورهای مقصد بر تولیدات علمی و غفلت از فناوری‌های نوین مواجه است. پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آینده با پوشش مقالات غیرانگلیسی و طراحی استراتژی جستجوی دقیق‌تر، تصویر کامل‌تری از این پدیده جهانی ارائه دهند.</span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b>Introduction:</b> Educational migration of medical and nursing students has become one of the serious challenges facing health systems in developing countries. Despite significant growth in research in this field, no comprehensive bibliometric analysis examining the scientific structure, trends, and conceptual networks of this area has been reported to date. This study aimed to map the scientific landscape and analyze the research trends related to educational migration of medical and nursing students in the Scopus database<span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%">.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b>Methods:</b> This research is a descriptive-analytical cross-sectional scientometric study. The study population consisted of 1,291 articles indexed in the Scopus database from 1991 to 2025. The search was conducted using a combination of keywords related to educational migration, medical and nursing students. Articles were screened by two independent researchers. Data analysis was performed using Bibliometrix and VOSviewer software<span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%">.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b>Results:</b> The publication trend began with a gentle slope from 2004 and showed significant growth from 2015 onwards. The United States (358 articles), Canada (112), and Sweden (43) had the highest scientific output. The top authors were Jan Sundquist and Kristina Sundquist (16 articles each). Three main thematic clusters were identified: economic motivations, recruitment policies, and psychosocial challenges. The International Journal of Environmental Research and Public Health with 30 articles had the highest production. 164 articles received no citations<span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%">.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b>Conclusion:</b> The field of educational migration of medical and nursing students has experienced significant growth in recent years, but still faces important research gaps such as a lack of longitudinal studies, the dominance of destination countries in scientific output, and neglect of emerging technologies. It is recommended that future research cover non-English articles and design more precise search strategies to provide a more complete picture of this global phenomenon<span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:107%">.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; دانشجویان پزشکی, دانشجویان پرستاری, علم سنجی, تحلیل کتاب‌سنجی, مهاجرت تحصیلی Medical Students, Nursing Students, Scient Metrics, Bibliometric Analysis, Educational Migration 1 15 http://jne.ir/browse.php?a_code=A-10-1987-1&slc_lang=fa&sid=1 Reza Shahi رضا شاهی rezashahi@iau.ac.ir 100319475328460030955 100319475328460030955 Yes Islamic Azad University, Tabriz, Iran دانشگاه آزاداسلامی واحد تبریز Seyyed Mojtaba Mousavi سید مجتبی موسوی Omid.ansari17@gmail.com 100319475328460030956 100319475328460030956 No Islamic Azad University, Tabriz, Iran دانشگاه آزاداسلامی واحد تبریز