fa مقایسه تأثیر آموزش مبتنی بر الگوی توانمندسازی و مبتنی بر الگوی توانمندسازی خانواده محور بر دانش و کنترل متابولیکی بیماران مبتلا به دیابت نوع دو تخصصي Special پژوهشی-کمی Quantitative-Research مقدمه: آموزش در دیابت یک مسأله اساسی و مهم در دستیابی به کنترل گلیسمیک بهینه است و یکی از مؤثرترین عوامل در کیفیت آموزش انتخاب روش‌های مناسب آموزشی است. از طرف دیگر توجه به آموزش خانواده بیماران می‌تواند مدیریت و کنترل مطلوب را در آن‌ها تسهیل نماید. این مطالعه با هدف مقایسه تأثیر آموزش بیمارمحور و خانواده محور (مبتنی بر الگوی توانمندسازی) بر دانش و کنترل متابولیکی بیماران مبتلا به دیابت نوع دو صورت پذیرفت. روش: این مطالعه یک کارآزمایی بالینی شاهددار در سال 1391 بود که طی آن 153 بیمار مبتلا به دیابت نوع 2 از طریق تخصیص تصادفی به سه گروه کنترل (A)، مداخله بیمارمحور (B) و مداخله خانواده محور (C) تقسیم شدند. قبل از شروع مداخله و سه ماه پس از آن، پرسشنامه سنجش دانش بیماری دیابت تکمیل و آزمایش HBA1C به عنوان شاخص کنترل متابولیکی از بیماران اخذ گردید. مداخله به صورت آموزش مبتنی بر الگوی توانمندسازی برای بیماران گروه B و مبتنی بر الگوی توانمندسازی خانواده محور در گروه C به اجرا در آمد و گروه کنترل آموزش‌های روتین مرکز را دریافت نمودند. برای تجزیه تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS v.16 و آزمون‌های کای‌دو، تی‌زوجی و آنالیز واریانس یک طرفه استفاده شد. یافته‌ها: از نظر عوامل دموگرافیک هیچ‌گونه تفاوت معناداری در میان هر سه گروه قبل از مداخله مشاهده نگردید (05/0p>). بین نمره دانش و میزان HBA1C نیز قبل از مداخله تفاوت معنادار وجود نداشت (05/0p>) اما بین این دو متغیر بعد از مداخله اختلاف معنادار مشاهده شد (001/0p<). بین میزان دانش و HBA1C گروه‌های B و C با گروه کنترل تفاوت معنادار مشاهده گردید (05/0p<). هرچند بین گروه B و C تفاوت معنادار مشاهده نشد اما بررسی ضریب تغییرات نشان‌دهنده کاهش HBA1C بیشتر در گروه مداخله خانواده محور نسبت به گروه بیمارمحور بود. نتیجه‌گیری: نتایج مطالعه حاکی از اثرات مثبت اجرای آموزش مبتنی بر الگوی توانمندسازی به دو صورت بیمارمحور و خانواده محور داشت. با توجه به نقش مهم خانواده در مدیریت و کنترل بیماری‌های مزمن از جمله بیماری دیابت، در نظر گرفتن نقش خانواده در آموزش با استفاده از این الگوی آموزشی جهت دستیابی به کنترل متابولیکی مطلوب توصیه می‌شود. Introduction: Education is essential for obtaining a better glicemic control in patients with diabetes. One of the most effective factors affecting the quality of education is the method selected for education. On the other hand, education of family members of such patients facilitate metabolic control. The purpose of this study was to compare the impact of education based on the empowerrment model and family-center empowerrment model on knowledge and metabolic control of patients with type 2 diabetes mellitus. Method: This is a clinical-trial study conducted in 2012 in which 153 patients with type 2 diabetes were randomly assigned into three control, patient-centered intervention, and family-centered intervention groups. Before the intervention and three months after that, the HbA1C test was conducted and the knowledge questionnaire was completed by the samples. Patient-centered empowerment and family-centered empowerment educational interventions conducted in the two interventns groups. Routine education was conducted in the control group. Data was analysed using descriptive and inferential statistics. Results: No significant differences were noticed in demographic inerventions between the groups before the intervention (p>0.05). Moreover, no significant difference was noticed between patients’ knowledge and the level of HbA1C in the groups (p>0.05). A significant difference was found between these two factors after the intervention (p<0.001). A significant difference was reported between knowledge and the level of HbA1C in the intervetion groups in comparision with the control group (p<0.05). While no significant difference was seen in the level of HbA1C between the intervention groups, the reduction of the level of HbA1C was more in the family-centered intervention group in comparison with. patient-centered empowerment group. Conclusion: Patient-centered empowerment and family-centered empowerment educational interventions have positive effects on metabolic control. Therefore, the participation of family members in the management and control of diabetes is recommended. دیابت نوع 2، آموزش، الگوی توانمندسازی خانواده محور، کنترل متابولیکی Diabetes type 2, education, family-centered empowerment model, metabolic control 18 27 http://jne.ir/browse.php?a_code=A-10-26-12&slc_lang=fa&sid=1 M Sadeghi مهدی صادقی mahdisadeghi@shmu.ac.ir 10031947532846001427 10031947532846001427 Yes Shahroud University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی شاهرود Sh Pedram Razi شادان پدرام‌رازی 10031947532846001428 10031947532846001428 No Tehran University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی تهران A Nikbakht Nasrabadi علیرضا نیکبخت نصرآبادی 10031947532846001429 10031947532846001429 No Tehran University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی تهران H Ebrahimi حسین ابراهیمی 10031947532846001430 10031947532846001430 No Shahroud University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی شاهرود A Kazemnejad انوشیروان کاظم‌نژاد 10031947532846001431 10031947532846001431 No Tarbiat Modarres University دانشگاه تربیت مدرس تهران